Nadchodzi cyfrowe euro - co to oznacza, czego nie wolno robić i co może zrobić

Pieniądz publiczny jest czymś więcej niż tylko środkiem wymiany - jest symbolem suwerenności państwa, gwarantem porządku gospodarczego i środkiem umożliwiającym wszystkim obywatelom swobodne uczestnictwo w życiu gospodarczym. Przez wieki gotówka była wyrazem tej wolności: anonimowa, bezwarunkowo użyteczna, ważna wszędzie. Wraz ze stopniowym zastępowaniem gotówki przez cyfrowe metody płatności, na nowo pojawia się kluczowe pytanie: kto będzie kontrolował pieniądze przyszłości - i na jakich warunkach?

Właśnie w tym miejscu pojawia się debata na temat „cyfrowego euro“. Od kilku lat Europejski Bank Centralny (EBC) planuje wprowadzenie gwarantowanego przez państwo cyfrowego środka płatniczego, który oprócz gotówki mógłby być używany przez wszystkich obywateli - niezależnie od kont bankowych, kart kredytowych czy firm technologicznych. Z początku zamiar ten brzmi nieszkodliwie. Ale bliższe spojrzenie pokazuje, że chodzi o coś więcej niż tylko nową metodę płatności. Chodzi o kontrolę, zaufanie i relacje między obywatelami a państwem w coraz bardziej zdigitalizowanym świecie.

W tym artykule prześledzimy rozwój cyfrowego euro od jego początków do planowanych etapów wprowadzenia, skategoryzujemy je historycznie i przyjrzymy się krytycznie jego potencjalnemu wpływowi na społeczeństwo i gospodarkę.

---

---

Od gotówki do ery bitów i bajtów - Jak euro znalazło się w tym miejscu?

Historia euro jest stosunkowo młoda, ale jest ściśle powiązana z ideą zjednoczonej Europy. Euro zostało początkowo wprowadzone w 1999 r. jako pieniądz księgowy, tj. do przelewów i rachunków elektronicznych. Dopiero trzy lata później - 1 stycznia 2002 r. - trafiło do portfeli ludzi w postaci monet i banknotów.

Przejście od marki niemieckiej, franka czy lira do euro odbyło się w dużej mierze w sposób uporządkowany, ale od samego początku towarzyszył mu również sceptycyzm. Szczególnie w krajach takich jak Niemcy, gdzie zaufanie do stabilnych walut jest historycznie głęboko zakorzenione, nowe euro było postrzegane krytycznie. Z czasem jednak euro stało się niezawodnym środkiem płatniczym w strefie euro - i stało się drugim najważniejszym obszarem walutowym na świecie.

W ciągu dwóch dekad od tego czasu warunki ramowe uległy zasadniczej zmianie. Cyfrowe metody płatności, takie jak PayPal, Apple Pay i Google Pay, coraz częściej zastępują gotówkę. Jednocześnie Bitcoin i inne kryptowaluty pojawiły się jako prywatne alternatywy, które wstrząsają fundamentami systemu monetarnego. The EBC i zaczęła rozważać wprowadzenie własnego cyfrowego euro.

Po co bankowi centralnemu cyfrowy pieniądz? Trzy motywy EBC

Wprowadzenie cyfrowe euro przez bank centralny nie jest kaprysem kochających technologię biurokratów. Jest to raczej wynik strategicznej konieczności opartej na trzech głównych motywach:

1. Niezależność od zagranicznych dostawców usług płatniczychWiększość transakcji bezgotówkowych w Europie jest przetwarzana za pośrednictwem systemów opartych na Stanach Zjednoczonych - czy to Visa, Mastercard czy PayPal. Ta dominacja oznacza również zależność polityczną. Cyfrowe euro mogłoby stworzyć tutaj europejską alternatywę.
2. Odpowiedź na kryptowaluty i stablecoinyWaluty cyfrowe, takie jak Bitcoin, ale także stablecoiny korporacyjne (np. nieudany projekt Libra Facebooka), wzmocniły zaufanie wielu ludzi do alternatywnych form płatności - ale jednocześnie zrodziły pytania o stabilność i kontrolę państwa. EBC uważa, że jego zadaniem jest stworzenie bezpiecznej, wspieranej przez państwo cyfrowej alternatywy.
3. Zapewnienie dostępu dla wszystkich - również cyfrowoGotówka staje się coraz mniej ważna. Jeśli zniknie, pozostaną tylko pieniądze kontrolowane przez podmioty prywatne. Cyfrowe euro powinno zapewnić, że „pieniądze publiczne“ pozostaną dostępne w przestrzeni cyfrowej - jako uzupełnienie gotówki, a nie jako jej zamiennik.

Te motywy są widoczne: Cyfrowe euro nie jest czysto techniczną innowacją, ale decyzją polityczną. Zasadnicze pytanie brzmi: czy w cyfrowej przyszłości nadal będzie można płacić pieniędzmi publicznymi - czy też będziemy całkowicie zdani na łaskę prywatnych dostawców?

Ramy polityczne: Ścieżka legislacyjna do cyfrowego euro

Ramy prawne dla cyfrowego euro nie są tworzone w cichej komnacie EBC, ale są aktywnie kształtowane przez instytucje UE. Komisja Europejska przedstawiła już wstępny wniosek ustawodawczy w 2023 r., który ma na celu prawne umożliwienie i wsparcie wprowadzenia cyfrowego euro.

Wyraźnie podkreślono w nim, że cyfrowe euro nie ma na celu zastąpienia gotówki, a jedynie jej uzupełnienie. Przewiduje się, że będzie ono prawnym środkiem płatniczym i musi być akceptowane w całej strefie euro - podobnie jak dzisiejszy banknot euro. To sprawiłoby, że cyfrowe euro byłoby nie tylko technicznie, ale także prawnie równoważne z gotówką.

Rozwój sytuacji nie przebiega spokojnie. W Parlamencie Europejskim, w parlamentach krajowych, a także publicznie, czasami toczą się gorące debaty na temat sensu i zagrożeń związanych z cyfrowym pieniądzem banku centralnego. Podczas gdy EBC nalega na ochronę danych i dobrowolność, krytycy wyrażają obawy dotyczące nadzoru państwowego, braku przejrzystości technicznej i pełzającej likwidacji gotówki.
Cyfrowe euro to wciąż projekt w fazie rozwoju. Ale jedno jest już jasne: jeśli zostanie wprowadzone, trwale zmieni relacje między obywatelami, państwem i bankami - być może fundamentalnie.

Projekt „Cyfrowe Euro“ na osi czasu - co już postanowiono?

Rozwój cyfrowego euro nie jest szybką naprawą, ale podąża za ustrukturyzowaną mapą drogową, która obecnie obejmuje kilka lat. Każdy, kto jest zaznajomiony z harmonogramem, może lepiej ocenić, jak daleko projekt już się posunął - i jakie kroki należy jeszcze podjąć.

Ścieżka do ewentualnego wprowadzenia jest podzielona na kilka jasno określonych etapów: fazę dochodzenia w latach 2021-2023, obecną fazę przygotowawczą i kolejny punkt decyzyjny w październiku 2025 r., który może zdecydować o faktycznym wdrożeniu.

1. faza badania (od lipca 2021 r. do października 2023 r.): Zbieranie pomysłów, sprawdzanie ryzyka, projektowanie architektury

Faza badania, która oficjalnie rozpoczęła się w lipcu 2021 r., początkowo służyła ustaleniu punktu odniesienia. Celem było wyjaśnienie kluczowych kwestii:

• Jak technicznie można wdrożyć cyfrowe euro?
• Kto będzie odpowiedzialny za które części infrastruktury?
• Jakie byłyby zagrożenia dla sektora bankowego, transakcji płatniczych i stabilności finansowej?

Etap ten nie był jedynie ćwiczeniem teoretycznym - wręcz przeciwnie. W ścisłej współpracy z europejskimi bankami, dostawcami usług płatniczych, organizacjami ochrony konsumentów, bankami centralnymi i firmami technologicznymi opracowano konkretne scenariusze. Opracowano wstępne techniczne projekty architektoniczne i warianty możliwych modeli biznesowych.

Kluczowym celem było znalezienie funkcjonalnej równowagi: między innowacyjnością a stabilnością, między wydajnością technologiczną a prywatnością, między kontrolą państwa a wolnością jednostki. Już wtedy było jasne, że cyfrowe euro nie miało być eksperymentem blockchain, ale kontrolowanym przez państwo, szeroko dostępnym środkiem płatniczym, który istniałby obok gotówki.

Pod koniec października 2023 r. EBC ogłosił zakończenie tego etapu - zdając sobie sprawę, że cyfrowe euro jest technicznie wykonalne, ale jego sukces zależy w dużej mierze od akceptacji społecznej i politycznej.

2. faza przygotowawcza (od listopada 2023 r.): Określenie projektu, integracja dostawcy, konfiguracja środowiska testowego

Drugi etap oficjalnie rozpoczął się 1 listopada 2023 r.: faza przygotowawcza. Ma ona potrwać dwa lata, do października 2025 roku. Faza ta będzie teraz koncentrować się na konkretnym rozwoju wdrożenia - innymi słowy, jak cyfrowe euro może faktycznie wyglądać, funkcjonować i być zintegrowane z istniejącą infrastrukturą płatniczą. Na pierwszy plan wysuwają się trzy podstawowe cele:

1. sfinalizowanie projektu technicznego

• Jak dokładnie powinny być przetwarzane transakcje - online i offline?
• Jakie przechowywanie danych jest wymagane i jak zagwarantowana jest ich ochrona?
• W jaki sposób cyfrowe euro może działać również bez połączenia z Internetem (płatności offline)?

2. wyjaśnienie roli pośredników

EBC nie chce emitować cyfrowego euro bezpośrednio do klientów końcowych, ale raczej za pośrednictwem istniejących banków i dostawców usług płatniczych. Mają one służyć jako „sieć dystrybucji“ - podobnie jak obecnie gotówka. Dokładna rola tych pośredników, ich wynagrodzenie i obowiązki są obecnie szczegółowo definiowane.

3. przetargi i partnerstwa

EBC przyznał już kilka technologicznych projektów pilotażowych i kontraktów. Firmy takie jak Giesecke+Devrient, Capgemini, Worldline i Amazon otrzymały zlecenie opracowania prototypów aplikacji mobilnych, systemów płatności offline i infrastruktury zaplecza.

Szczególną uwagę zwraca się na funkcjonalność offline: cyfrowe euro - podobnie jak gotówka - powinno działać również wtedy, gdy nie ma dostępu do sieci. Wstępne rozwiązania techniczne przewidują, że kwoty pieniędzy mogą być przechowywane lokalnie na chipie lub smartfonie i wymieniane między dwoma urządzeniami - bez potrzeby stosowania scentralizowanych serwerów.

Ta faza przygotowawcza jest rodzajem próby generalnej przed prawdziwym wprowadzeniem - choć bez prawdziwego cyfrowego euro. Służy budowaniu zaufania, wyjaśnieniu ryzyka technicznego i przygotowaniu funkcjonalnych ram prawnych.

3. następny krok (październik 2025 r.): Decyzja polityczna i możliwe wdrożenie

Decydujący punkt zwrotny całego projektu zaplanowano na październik 2025 roku. Wtedy to EBC zdecyduje - na podstawie doświadczeń zdobytych w fazie przygotowawczej - czy przejść do kolejnego etapu: fazy wdrożeniowej. Ten kolejny etap jest często określany jako „faza budowania potencjału“ - innymi słowy, faktyczny rozwój wszystkich systemów operacyjnych i technicznych wymaganych do wprowadzenia na rynek. W tym miejscu sprawa robi się poważna:

• Cyfrowe euro mogłoby zostać wprowadzone pilotażowo, np. w wybranych krajach lub regionach.
• Pierwsze rzeczywiste transakcje o ograniczonym zakresie mogą być dozwolone.
• Niezbędna infrastruktura zostanie stworzona we wszystkich obszarach - od dostępu do aplikacji po banki i terminale offline.

Aby jednak było to w ogóle możliwe, nadal potrzebna jest podstawa prawna na szczeblu UE. Komisja Europejska przedstawiła już swój wniosek legislacyjny, ale musi on jeszcze przejść przez cały proces legislacyjny - w tym przez Parlament Europejski i Radę. Prawo wejdzie w życie najwcześniej w 2026 roku.

Jeśli proces ten przebiegnie sprawnie, możliwe wprowadzenie jest spodziewane między 2028 a 2029 r., Przewiduje się więc powolne, stopniowe wdrażanie - z wieloma etapami pośrednimi, dostosowaniami i rundami informacji zwrotnych. EBC jest świadomy, że może z powodzeniem wdrożyć ten projekt tylko przy zaufaniu publicznym. W związku z tym - przynajmniej jak sam przyznaje - będzie w przejrzysty sposób informować o każdym kroku i regularnie uzyskiwać informacje zwrotne od społeczeństwa.

Cyfrowe euro nie jest już mglistym projektem na przyszłość, ale znajduje się w fazie ustrukturyzowanego rozwoju. Wiele podstawowych decyzji zostało już podjętych - w szczególności w odniesieniu do jego roli jako uzupełniającego środka płatniczego obok gotówki, jego nieprogramowalności i planowanej funkcjonalności offline. Jednak decydujące przeszkody wciąż stoją przed nami: legitymizacja prawna, akceptacja społeczna i sprytne osadzenie w istniejącym, rozsądnie zrównoważonym systemie monetarnym.

Projekt, technologia, ograniczenia - co cyfrowe euro powinno być w stanie zrobić (a czego zdecydowanie nie powinno)

Cyfrowe euro nie powinno być po prostu nowym cyfrowym środkiem płatniczym, ale pieniądzem z jasnymi wytycznymi. Europejski Bank Centralny (EBC) podkreśla w niemal wszystkich publikacjach, że przy projektowaniu cyfrowego euro kieruje się trzema podstawowymi zasadami: Bezpieczeństwo monetarne, suwerenność technologiczna i zaufanie społeczne.

Zasady te znajdują odzwierciedlenie w konkretnych decyzjach projektowych - a także w celowo ustalonych ograniczeniach. W końcu cyfrowe euro nie powinno być w stanie zrobić wszystkiego, co jest technicznie możliwe.

Brak „programowalnych pieniędzy“ przez EBC

Jednym z największych punktów spornych - zwłaszcza w głośnych dyskusjach - jest kwestia tego, czy cyfrowe euro będzie „programowalne“, tj. czy będzie można go używać tylko do określonych celów, czy może mieć datę wygaśnięcia lub czy może być ograniczone przez państwo. EBC wielokrotnie zajmował jednoznaczne stanowisko w tej sprawie:

„EBC nie będzie emitował programowalnych pieniędzy. Użytkownicy będą mogli korzystać z cyfrowego euro tak swobodnie, jak z gotówki“.“

Oznacza to, że cyfrowe euro nie jest powiązane z żadnymi warunkami ze strony banku centralnego. Brak wydatków celowych, brak dat wygaśnięcia, brak możliwości zdalnej kontroli rządu nad poszczególnymi transakcjami. To sprawia, że zasadniczo różni się od koncepcji takich jak te testowane w Chinach w ramach e-CNY.

Jednocześnie pozostaje pewna przestrzeń do interpretacji - ponieważ: To, co prywatni dostawcy usług płatniczych lub systemy stron trzecich zrobią technicznie na poziomie aplikacji w przyszłości, jest inną kwestią. EBC podkreśla, że „zapewnia jedynie podstawową infrastrukturę“ - cała reszta leży w gestii pośredników. Dokładnie w tym miejscu zaczynają się później szare strefy.

Prywatność: dwupoziomowy model online i offline

Kolejnym kluczowym punktem jest ochrona danych. EBC podkreśla, że cyfrowe euro może zapewnić większą prywatność - zwłaszcza w porównaniu do dzisiejszych płatności kartą. Planowany jest model dwuetapowy:

1. Płatności offlinePowinny one funkcjonować w sposób „podobny do gotówki“. Pieniądze są przechowywane lokalnie na urządzeniu (np. smartfonie, karcie chipowej), płatności nie są rejestrowane centralnie. Tylko płatnik i odbiorca widzą transakcję. Mocne stwierdzenie - jeśli jest prawidłowo wdrożone z technicznego punktu widzenia.
2. Płatności onlineMają tu zastosowanie standardowe procedury zapobiegania praniu pieniędzy (KYC/AML). Sam EBC nie powinien mieć bezpośredniego wglądu w szczegóły płatności ani gromadzić żadnych danych osobowych dotyczących użytkowania. Dane o transakcjach powinny być przechowywane pod pseudonimem - porównywalnie do systemów SEPA.

Ale i tutaj pozostaje znak zapytania: Wynika to z faktu, że wdrożenie jest przeprowadzane przez banki i dostawców usług płatniczych. Ich zainteresowanie danymi dotyczącymi użytkowania jest dobrze znane. Państwo może również zażądać głębszego wglądu poprzez przyszłe zmiany w prawie - dzisiejsze bariery prawne nie stanowią gwarancji na jutro.

---

Bieżąca ankieta na temat wprowadzenia cyfrowego euro

---

Infrastruktura techniczna: możliwości offline i model pośrednika

Unikalną zaletą cyfrowego euro jest jego użyteczność offline - obszar, w którym wiele innych cyfrowych systemów płatności zawodzi. Celem jest umożliwienie użytkownikom płacenia nawet bez połączenia z Internetem - na przykład na obszarach wiejskich, za granicą lub w przypadku awarii technicznych.

Z technicznego punktu widzenia odbywa się to poprzez lokalne przechowywanie środków na urządzeniu (karcie chipowej, smartfonie). Urządzenia prowadzą rejestr transakcji, które są później synchronizowane z infrastrukturą przy następnym połączeniu.
EBC przyznał już kontrakty partnerom przemysłowym na wdrożenie tych systemów. Giesecke+Devrient, niemiecka firma, która nadal jest odpowiedzialna za produkcję banknotów, jest szczególnie aktywna - co wskazuje, że niezawodność jest ważniejsza niż szum informacyjny.

Wszystkie transakcje - zarówno offline, jak i online - nie powinny odbywać się bezpośrednio przez EBC, ale przez pośredników (banki, dostawców usług płatniczych). Oznacza to, że bank centralny tworzy podstawy, ale rynek przejmuje ich zastosowanie.

Limity i górne limity przechowywania

Aby uniemożliwić klientom banków zamianę wszystkich depozytów na cyfrowe euro - co mogłoby doprowadzić do problemów z płynnością w bankach komercyjnych - EBC planuje wprowadzenie limitu na osobę. Może on (na dzień dzisiejszy) wynosić od 3 000 do 5 000 euro - dokładna kwota nie została jeszcze ustalona. Powyżej tego limitu ma zacząć działać automatyczny „system wodospadowy“, który będzie przelewał nadwyżki z powrotem na zwykłe konto bankowe. Nawet jeśli środek ten jest zrozumiały ze względu na stabilność, rodzi on fundamentalne pytania:

• Czy cyfrowe euro jest rzeczywiście „pieniądzem jak gotówka“, jeśli mogę je posiadać tylko w ograniczonym zakresie?
• A kto może zagwarantować, że limit ten nie będzie stopniowo obniżany lub uzależniany od spełnienia określonych warunków?

Nadchodzi „cyfrowe euro“: Ale co dobrego z tego wyniknie? - Handelsblatt Today

Praktyka i punkty sporne - co to oznacza dla obywateli, sprzedawców detalicznych i banków?

Cyfrowe euro jest czymś więcej niż tylko innowacją techniczną - zasadniczo zmienia sposób interakcji między obywatelami, detalistami i instytucjami finansowymi. Nawet jeśli wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi, praktyczne skutki i potencjalne linie konfliktu już się pojawiają.

Dla obywateli: większy wybór czy większa zależność?

Z perspektywy wielu obywateli cyfrowe euro jest początkowo wygodnym dodatkiem. Umożliwia łatwe płatności bez opłat kartowych, działa również w trybie offline i - według EBC - powinno zapewniać wysoki poziom ochrony danych. Ponadto nie trzeba posiadać tradycyjnego konta bankowego, co może zwiększyć włączenie finansowe, na przykład dzieci, osób starszych lub osób bez dostępu do usług bankowych.

Jednocześnie jednak istnieje ryzyko, że gotówka będzie dalej wypierana - stopniowo lub jawnie. Jeśli sprzedawcy detaliczni, władze lub usługodawcy będą w pewnym momencie akceptować tylko płatności cyfrowe (i nie będzie to już zabronione przez prawo), cyfrowe euro może zmienić się z dodatkowej usługi w obowiązkowy system. Pozostaje również pytanie: kto kontroluje cyfrowy portfel?

• W przypadku kredytu offlineCzy użytkownik naprawdę ma pełną kontrolę?
• W przypadku płatności onlineCzy prywatność jest stale chroniona?

Obywatele będą musieli zdecydować, któremu systemowi zaufają w dłuższej perspektywie - i ile kontroli są gotowi oddać w zamian za wygodę.

Dla sprzedawców detalicznych: nadzieja na spadek opłat

Sprzedawcy detaliczni postrzegają cyfrowe euro przede wszystkim jako kwestię kosztów. Płatności kartą wiążą się obecnie w niektórych przypadkach z wysokimi opłatami, zwłaszcza w przypadku niewielkich kwot. Subsydiowany przez państwo, wolny od opłat system mógłby przynieść tutaj prawdziwą ulgę - i wprowadzić do gry większą konkurencję.

Jednocześnie wiąże się to również z pracą: należy zakupić nową infrastrukturę, przeszkolić pracowników i dostosować procesy. A integracja z istniejącymi systemami POS zależy od tego, na ile otwarte są standardy - lub czy ponownie dominują rozwiązania własnościowe.

Dla banków: strach przed utratą depozytów - i pytanie o model biznesowy

Jak dotąd, najgłośniejsza krytyka pochodzi ze świata bankowości. Banki komercyjne obawiają się, że obywatele będą w przyszłości „parkować“ część swoich depozytów w cyfrowych euro, co może skutkować wąskimi gardłami płynności. Chociaż górne limity posiadania mają na celu złagodzenie tego zjawiska, dopiero okaże się, czy będą one wystarczające. Co więcej, pytanie dla banków brzmi: co tak naprawdę nam pozostaje? Jeśli transakcje płatnicze, zarządzanie pieniędzmi i zaufanie ponownie znajdą się w rękach banku centralnego, to czy w ogóle potrzebujemy tradycyjnych rachunków bankowych?

Ponadto banki mają pomóc w budowie infrastruktury dla cyfrowego euro, ale bez gwarancji dochodu. EBC postrzega je jako pośredników, ale bez wiążącego modelu wynagradzania. Wiele instytucji postrzega to jako rolę bez zwrotu.

Cyfrowe euro jest dobrze przemyślane pod względem technicznym i wyposażone w wiele mechanizmów ochronnych - przynajmniej na papierze. Jednak, jak to często bywa, prawda leży w codziennym życiu: we wdrażaniu, w prawodawstwie, w akceptacji przez obywateli - i w szczegółach, które trudno odwrócić po ich wprowadzeniu. Decydującym czynnikiem będzie to, czy ogłoszona dobrowolność i prywatność będą w stanie sprostać interesom politycznym i gospodarczym w dłuższej perspektywie.

Krytyka, zagrożenia i spojrzenie na Chiny

W debacie na temat cyfrowego euro pojawia się szereg fundamentalnych zastrzeżeń, których nie należy po prostu odrzucać, ale które należy potraktować poważnie i udzielić na nie jasnej odpowiedzi.

1. ryzyko ograniczenia wolności poprzez kontrolę cyfrową

Jednym z głównych argumentów wysuwanych przez krytyków jest to, że gdy tylko pieniądze stają się cyfrowe i centralnie zarządzane, państwa lub banki centralne zyskują instrument, który wcześniej nie był dostępny w przypadku gotówki - a mianowicie pełną identyfikowalność, ograniczenia w użyciu, a nawet zdalny dostęp do środków. W rzeczywistości ostrzegają eksperci, że nieprawidłowo zaprojektowane cyfrowe euro może stworzyć „przezroczystą osobę“. Przykłady obawiającej się kontroli:

• Data wygaśnięcia kredytu cyfrowego lub przeznaczenia („Pieniądze te mogą być wykorzystane wyłącznie na ...“.“) - technicznie możliwe, jeśli jest to pożądane. Krytyka: Jest to sprzeczne z rozumieniem wolności pieniądza jako ogólnie użytecznego środka wymiany.
• Dostęp dla władzGdy w systemie znajdują się środki cyfrowe, pokusa ich szybkiego zamrożenia lub przekierowania w przypadku kryzysu jest większa. Krytycy postrzegają to jako osłabienie samostanowienia finansowego.
• Ograniczona anonimowośćNawet jeśli Europejski Bank Centralny (EBC) podkreśla, że nie chce bezpośredniego dostępu do danych użytkowników, pozostaje zasadnicze pytanie: czy „prywatność“ w przestrzeni cyfrowej jest tożsama z prywatnością gotówki? Niektóre badania twierdzą, że nie.

2. programowalność i potencjał kontroli społecznej

Innym często wymienianym ryzykiem jest to, że waluty cyfrowe mogą być wyposażone w programowalne funkcje - słowa kluczowe: inteligentne kontrakty, automatyczne czasy wygaśnięcia, przeznaczanie środków. Krytycy ostrzegająJeśli zostanie to wdrożone, rządy lub banki centralne mogłyby dyskryminować osoby lub grupy o „złych“ wynikach lub wypłacać pieniądze tylko za „dobre“ zachowanie.

Nawet jeśli EBC do tej pory wielokrotnie zapewniał, że nie wyznaczył żadnego konkretnego celu ani nie ustalił daty wygaśnięcia, nadal tak jest: Architektura teoretycznie może zostać zmieniona; raz wprowadzony, późniejszy dostęp jest trudny do odwrócenia.

3. stabilność finansowa, banki i ryzyko systemowe

Trzeci punkt krytyki odnosi się mniej do praw obywatelskich, a bardziej do systemu: jeśli każdy obywatel będzie mógł bezpośrednio posiadać cyfrowe pieniądze banku centralnego, doprowadzi to do możliwej migracji z depozytów w bankach komercyjnych do sald banku centralnego - zwłaszcza w czasach kryzysu. Mogłoby to zagrozić modelowi biznesowemu banków wywierają znaczną presję na, zmniejszyć wolumen kredytów, a tym samym obciążyć gospodarkę.

Ponadto wprowadzenie infrastruktury cyfrowej niesie ze sobą nowe zagrożenia związane z atakami, awariami i zagrożeniami cybernetycznymi - jeśli system nie będzie odporny, obywatele mogą zostać poważnie odcięci od korzystania z pieniędzy.

4. problem akceptacji i kwestia korzyści

Kwestia, która jest często pomijana: wiele osób po prostu zadają sobie pytanie, jaką przewagę miałoby cyfrowe euro w codziennym życiu. Obecnie gotówka plus karta plus smartfon działają dobrze w wielu krajach - dlatego korzyści nie są automatycznie przekonujące. Jeśli nie ma wartości dodanej, projekt pozostaje podatny na odrzucenie przez społeczeństwo.

Porównanie z Chinami: e-CNY, narracja kredytu społecznego i wnioski dla Europy

Spoglądamy teraz na wschód - na cyfrowy pieniądz banku centralnego Chin i związane z nim systemy - nie po to, by zrównać się z Europą, ale by lepiej zrozumieć potencjalne zagrożenia.

1. chiny: architektura i praktyka

Z jego cyfrowy renminbi (e-CNY) jest jednym z najbardziej zaawansowanych na świecie pilotażowych cyfrowych walut banku centralnego. Cechy takie jak programowalność, możliwość pracy w trybie offline i integracja z codziennymi aplikacjami, które są już wysoce zdigitalizowane, są widoczne. Jednocześnie Chiny posiadają system kredytu społecznego, który ocenia zachowanie obywateli i firm oraz łączy z nim sankcje lub przywileje - czy to w zakresie podróży, zachowań zakupowych online czy dostępu do finansowania.

2 Możliwość przeniesienia na grunt europejski: różnice i sygnały ostrzegawcze

W swoich dokumentach projektowych Europa wyraźnie podkreśla, że cyfrowe euro nie powinno być programowalne, powinno uzupełniać korzystanie z gotówki, a nie ją zastępować, i powinno gwarantować prywatność. Niemniej jednak, chińskie doświadczenia pokazują typowe profile ryzyka:

• Moc technologicznaKtokolwiek kontroluje infrastrukturę płatniczą, kontroluje dane - zwiększa to władzę polityczną i gospodarczą.
• Łączenie z systemami społecznymiW Chinach system kredytu społecznego jest częściowo powiązany z rozwiązaniami w zakresie płatności lub tożsamości cyfrowej. W Europie projekt tożsamości cyfrowej rozwija się równolegle - co niektórzy postrzegają jako torowanie drogi dla rozszerzonej kontroli w transakcjach płatniczych.
• Szybki rozwój a demokratyczna kontrolaPodczas gdy Chiny działają z dużą prędkością, Europa działa w powolnym, demokratycznie kontrolowanym procesie. Oferuje to możliwości, ale także ryzyko: po ustanowieniu technologii trudniej będzie ją później zmienić.

3 Lekcje dla Europy - i pytania bez odpowiedzi

Chińskie doświadczenia pokazują, że obszar płatności cyfrowych można szybko osadzić w systemie, który wykracza daleko poza czyste transakcje płatnicze. Dla Europy oznacza to

Kluczowe jest wyraźne wykluczenie wszystkich przyszłych funkcji cyfrowego euro w procesie legislacyjnym lub umożliwienie ich tylko w kontrolowanych procedurach - np. programowanie tylko po stronie użytkownika, a nie banku centralnego.

Ochrona płatności offline, minimalizacja danych i wolność wyboru pozostają kluczowe - ponieważ w przeciwnym razie system może szybko przybrać wizerunek „narzędzia do monitorowania płatności“. Przejrzystość i demokratyczna legitymizacja muszą rosnąć wraz z nim - dopóki projekt jest jeszcze w powijakach, możliwe jest wywieranie wpływu.

Wprowadzenie cyfrowego euro niewątpliwie niesie ze sobą możliwości - lepszą infrastrukturę płatniczą, dostęp finansowy, suwerenność technologiczną. Ale krytyczne głosy wyraźnie wskazują: Wolność, prywatność, stabilność systemu bankowego i demokratyczna kontrola nie są gwarantowane. Spojrzenie na Chiny służy jako światło ostrzegawcze i pokazuje, jak szybko cyfrowe środki płatnicze mogą stać się częścią większego systemu kontroli - jeśli nie zachowamy czujności.

Co pozostało z cyfrowego euro?

Z tego, co wiemy do tej pory, cyfrowe euro to projekt o dwóch twarzach. Z jednej strony istnieje prawdziwa ambicja stworzenia bezpiecznego dla państwa, opartego na gotówce środka płatniczego w przestrzeni cyfrowej. Chodzi o to, że w świecie, w którym gotówka traci na znaczeniu, a płatności cyfrowe są coraz bardziej zdominowane przez międzynarodowe korporacje, powinien nadal istnieć instrument należący do społeczeństwa, a nie do rynku. Z tej perspektywy cyfrowe euro jest nowoczesną obietnicą wolności.

Ale z drugiej strony - i jest to równie realne - ten sam mechanizm tworzy narzędzie, które może być nadużywane. Nawet jeśli Europejski Bank Centralny i Komisja Europejska wielokrotnie podkreślają, że cyfrowe euro nie powinno być programowalne, monitorowane ani obowiązkowe: Podstawa techniczna umożliwiłaby to. Kluczową kwestią jest zatem nie tylko to, co jest planowane - ale to, co może być możliwe w pewnym momencie.

Właśnie dlatego, że wiemy z innych krajów - zwłaszcza z Chin - jak szybko cyfrowe systemy płatności mogą zostać powiązane z instrumentami kontroli społecznej, politycznej lub związanej z tożsamością, wymagana jest czujność. Nawet jeśli przeważają dobre intencje: Historia pokazuje, że ramy polityczne mogą szybko się zmienić - a wraz z nimi sposób, w jaki radzimy sobie z technologiami, które są już osadzone w codziennym życiu.

Co to oznacza dla obywateli i firm?

Dla obywateli cyfrowe euro początkowo oznacza dodatkowy wybór - ale w dłuższej perspektywie oznacza również obowiązek zwracania uwagi. Każdy, kto nadal uważa, że nie ma to na niego wpływu, ponieważ może nadal płacić gotówką, nie zdaje sobie sprawy, że akceptacja gotówki nie jest ograniczana przez prawo, ale przez zachowania rynkowe. Jeśli w przyszłości sprzedawcy detaliczni i platformy będą „oferować tylko płatności cyfrowe“, system ten stanie się rzeczywistością, czy nam się to podoba, czy nie.

Dla firm cyfrowe euro oferuje możliwości - na przykład w postaci korzystniejszych kosztów transakcji, nowej infrastruktury i niezależności od ograniczeń związanych z kartami. Ale także w tym przypadku każdy, kto ślepo polega na państwowych systemach cyfrowych, przekazuje część odpowiedzialności gospodarczej. Cyfrowe euro będzie nie tylko „wygodną metodą płatności“, ale także instrumentem regulowanym politycznie. Trzeba być w stanie sobie z tym poradzić - nie tylko technicznie, ale także pod względem zakresu.

Jeśli chcesz być wolny, musisz być czujny

Cyfrowe euro nie jest innowacją czysto finansową, ale projektem społecznym. Zmieni nasz stosunek do pieniędzy, wolności, kontroli i zaufania - niezależnie od tego, czy będziemy z niego korzystać, czy nie. Właśnie dlatego kwestia ta nie może być delegowana - ani ekspertom, ani politykom, ani technokratom. To zbyt ważne.

To od każdego z nas zależy, czy będziemy mieć oczy szeroko otwarte, czy będziemy kwestionować rozwój wydarzeń i uznawać wartość prawdziwej wolności - nawet na małą skalę. Ponieważ kiedy zdamy sobie sprawę z tego, co straciliśmy, często jest już za późno, aby to odzyskać.

---

---

Często zadawane pytania dotyczące cyfrowego euro

1. Czym dokładnie jest cyfrowe euro i czym różni się od euro, które obecnie znajduje się na Twoim koncie bankowym?
   Cyfrowe euro byłoby nową formą pieniądza banku centralnego - podobną do gotówki, ale w formie cyfrowej. W przeciwieństwie do pieniędzy na koncie bankowym, które ostatecznie są roszczeniem wobec banku komercyjnego, cyfrowe euro byłoby bezpośrednim roszczeniem wobec Europejskiego Banku Centralnego (EBC). Oznacza to: całkowicie bezpieczne, niezagrożone niewypłacalnością, gwarantowane przez państwo. Celem jest utrzymanie euro jako pieniądza publicznego w świecie cyfrowym - oprócz gotówki.
2. Czy cyfrowe euro zastąpi gotówkę?
   Oficjalnie: Nie. EBC i Komisja Europejska podkreślają, że cyfrowe euro ma uzupełniać gotówkę, a nie ją zastępować. Ma być używane tam, gdzie nie można już płacić gotówką - np. w handlu detalicznym online. Niemniej jednak istnieją obawy, że cyfrowe euro może w dłuższej perspektywie zastąpić gotówkę, jeśli detaliści, władze lub firmy będą akceptować wyłącznie cyfrowe środki płatnicze. Prawne zobowiązanie do akceptowania gotówki nie jest obecnie mocno ugruntowane w całej UE.
3. Jakie są główne powody, dla których EBC chce wprowadzić cyfrowe euro?
   Istnieje kilka powodów:
   - Suwerenność technologiczna nad dostawcami usług płatniczych z siedzibą w USA (np. Visa, Mastercard, PayPal).
   - Reakcja na kryptowaluty i stablecoiny, które zbudowały zaufanie do alternatywnych form płatności.
   - Zapewnienie, że publiczne, wspierane przez państwo pieniądze pozostaną dostępne w przestrzeni cyfrowej.
   - Promowanie włączenia finansowego - na przykład dla osób nieposiadających konta bankowego.
4. Czy cyfrowe euro zostało już wprowadzone?
   Nie. Cyfrowe euro znajduje się obecnie (na koniec 2025 r.) w fazie przygotowawczej, która trwa od listopada 2023 r. Ostateczna decyzja o jego wprowadzeniu spodziewana jest najwcześniej w październiku 2025 r. Ostateczna decyzja w sprawie wprowadzenia spodziewana jest najwcześniej w październiku 2025 roku. Faktyczna emisja dla obywateli nie może nastąpić przed 2028/2029 r. - pod warunkiem, że odpowiednie prawo UE zostanie przyjęte wcześniej.
5. Jak technicznie działa cyfrowe euro - nawet bez internetu?
   Cyfrowe euro może być używane na dwa sposoby:
   - Online: za pośrednictwem aplikacji lub interfejsu z połączeniem internetowym.
   - Offline: poprzez lokalnie przechowywane środki na chipie lub smartfonie, które mogą być przesyłane między dwoma urządzeniami. Funkcja ta jest obecnie rozwijana przez firmy partnerskie (np. Giesecke+Devrient). Celem jest, aby cyfrowe euro działało bez sieci - tak jak gotówka.
6. Czy cyfrowe euro będzie „programowalne“ - czy można je powiązać z warunkami?
   Według EBC: Nie. Cyfrowe euro nie powinno być programowalne - przynajmniej nie przez bank centralny. Użytkownicy powinni mieć możliwość korzystania z tych pieniędzy tak samo swobodnie jak z gotówki. Istnieją jednak możliwości techniczne, dzięki którym systemy stron trzecich (np. aplikacje sprzedawców, platformy) mogłyby zawierać pewne zasady - takie jak rabaty lub ograniczone wykorzystanie. Krytycy postrzegają to jednak jako furtkę dla późniejszych ograniczeń.
7. A co z prywatnością w cyfrowym euro?
   EBC planuje system dwustopniowy:
   - Płatności offline powinny być „podobne do gotówki“ - tj. bez scentralizowanego przechowywania danych transakcji.
   - Płatności online wymagają zgodnie z prawem weryfikacji KYC/AML, ale są przetwarzane w sposób pseudonimowy. EBC podkreśla, że nie chce przechowywać ani przekazywać żadnych danych osobowych. Niemniej jednak pojawia się krytyka: nawet pseudonimizowane dane mogą być w dłuższej perspektywie powiązane z tożsamością.
8. Ile cyfrowych euro można posiadać? Czy jest jakiś limit?
   Tak, aby nie zdestabilizować systemu bankowego, mają zostać wprowadzone tak zwane limity posiadania - prawdopodobnie od 3 000 do 5 000 euro na osobę. Kwoty powyżej tej wartości byłyby automatycznie przelewane z powrotem na zwykłe konto bankowe („waterfall model“). Ma to zapobiec „przenoszeniu“ zbyt wielu depozytów bankowych do banku centralnego.
9. Co cyfrowe euro oznacza dla banków komercyjnych?
   Banki komercyjne obawiają się przeniesienia depozytów do banku centralnego. W czasach kryzysu klienci mogliby uciec do bezpiecznego cyfrowego euro - i pozbawić bank płynności. Pojawia się również pytanie, jaką rolę nadal odgrywają banki, jeśli transakcje płatnicze są kierowane bezpośrednio przez systemy państwowe. EBC chce zaangażować banki jako pośredników - ale wiele instytucji uważa, że ich model biznesowy jest zagrożony.
10. Co firmy i sprzedawcy detaliczni zyskują dzięki cyfrowemu euro?
    Dla sprzedawców cyfrowe euro może umożliwić bardziej opłacalne przetwarzanie płatności, zwłaszcza w porównaniu z dzisiejszymi systemami kart płatniczych z ich czasami wysokimi opłatami. Zaletą są również szybkie i bezpieczne płatności - zarówno online, jak i offline. Jednak sprzedawcy detaliczni będą musieli wprowadzić nową technologię, dostosować systemy kasowe i dostosować się do nowych procesów. Integracja może oznaczać dużo pracy - i stworzyć nowe zależności.
11. Jaka jest różnica między cyfrowym euro a Bitcoinem lub stablecoinami?
    Bitcoin jest zdecentralizowany, niestabilny i oparty na otwartej sieci bez centralnego organu. Z drugiej strony cyfrowe euro byłoby centralnie kontrolowane, stabilne cenowo (powiązane 1:1 z euro) i wspierane przez rząd. Stablecoiny, takie jak USDC lub Tether, są często powiązane z dolarem, ale podlegają ryzyku niewypłacalności dostawców. Cyfrowe euro ma stanowić bezpieczną, państwową alternatywę - nie do spekulacji, ale do codziennego użytku.
12. Czy istnieją podobieństwa z chińskim e-CNY i tamtejszym systemem kredytu społecznego?
    Tak i nie. Chiński juan cyfrowy (e-CNY) jest programowalny w wielu aspektach i technicznie powiązany z platformami państwowymi. Chiński system kredytu społecznego jest również cyfrowo powiązany z metodami płatności, profilami podróży, zdolnością kredytową itp. W Europie podkreśla się, że cyfrowe euro nie powinno być programowalne, powiązane ani monitorowane - krytycy dostrzegają jednak podobieństwa techniczne i ostrzegają przed późniejszymi „korektami“ politycznymi.
13. Czy korzystanie z cyfrowego euro będzie obowiązkowe?
    Obecnie nie przewiduje się żadnych zobowiązań. Korzystanie z nich powinno być dobrowolne - a cyfrowe euro powinno stanowić uzupełnienie gotówki, a nie ją zastępować. Jeśli jednak sprzedawcy detaliczni, platformy internetowe lub władze będą w pewnym momencie akceptować tylko płatności cyfrowe, może to w rzeczywistości skutkować obowiązkiem - nie prawnym, ale w praktyce.
14. Co krytycy mówią o cyfrowym euro?
    Krytycy widzą zagrożenie dla wolności jednostki: poprzez techniczne opcje kontroli, potencjalne ograniczenia, brak anonimowości i pełzające wypieranie gotówki. Wprowadzenie tożsamości cyfrowej (eID), która w przyszłości może być powiązana z danymi dotyczącymi płatności, jest również postrzegane jako ryzyko. Niektórzy obawiają się cichego przejścia do scentralizowanego systemu monitorowania - nawet jeśli obecnie się temu zaprzecza.
15. Co mogą zrobić obywatele i przedsiębiorcy, aby być na bieżąco?
    Ważne jest, aby nie stracić tej kwestii z oczu. Rozwój jest stopniowy - ale gdy tylko systemy zostaną ustanowione, pole manewru jest znacznie mniejsze.
    obywatele mogą:
    - aktywnie się informować,
    - opinie w procesie legislacyjnym,
    - świadomie wybierają lub odrzucają cyfrowe środki płatności,
    - i nadal korzystać z gotówki, aby zapewnić jej przydatność.
    firmy powinny:
    - śledzić rozwój techniczny,
    - zwracać uwagę na otwarte standardy,
    - Nie należy zbyt wcześnie uzależniać własnej infrastruktury od stron trzecich.
16. Czy cyfrowe euro się pojawi - a jeśli tak, to kiedy?
    W obecnej sytuacji jest bardzo prawdopodobne, że cyfrowe euro nadejdzie - w takiej czy innej formie. Przygotowania polityczne i instytucjonalne są bardzo zaawansowane. Jeśli planowane prawo UE zostanie przyjęte w 2026 r., EBC może rozpocząć jego emisję od 2028/2029 roku. To, jak konkretnie zostanie to zorganizowane - i czy będzie to dobrowolne, otwarte i uczciwe - zależy również od tego, jak czujna jest dziś opinia publiczna.

---

---