Denkmodellen

Bijdragen over denkmodellen en strategieën. Er worden methoden gepresenteerd om complexe relaties duidelijker te begrijpen en processen of beslissingen op een gestructureerde manier te benaderen.

Is doden onwaardig? Een nuchtere vraag over moord, terreur en oorlog

door
Is doden onwaardig?

We leven in roerige tijden. Oorlog, terreur, geweld - dit alles is weer volop aanwezig. In het nieuws, in politieke debatten, in gesprekken aan de zijlijn. Beslissingen over oorlog en vrede worden genomen, vaak snel, vaak met grote vastberadenheid. Argumenten worden naar voren gebracht, afgewogen, gerechtvaardigd. En toch blijf ik achter met een gevoel van onbehagen.

Niet omdat ik geloof dat alles gemakkelijk is of omdat ik droom van een conflictvrije wereld. Maar omdat ik merk hoe zelden een heel specifieke vraag wordt gesteld. Een vraag die noch juridisch, noch militair is. Een vraag die niet gaat over schuld of gerechtigheid, maar over iets fundamentelers. Deze vraag is: Wat doet het met een mens als hij een ander mens doodt?

Dit artikel is een poging om deze vraag rustig en nuchter te stellen - zonder beschuldiging, zonder morele pathos en zonder de actualiteit te instrumentaliseren.

Meer lezen

Waarom afstand geen retraite is - en hoe een freeze-out oriëntatie creëert

door
Freezeout - afstand in crisissituaties

Als je midden in een crisis zit, lijkt alles dringend. Je hebt het gevoel dat je onmiddellijk moet handelen, onmiddellijk moet spreken, onmiddellijk moet beslissen. En daar komt vaak nog een tweede gevoel bij: Als je nu niet doorzet, glijdt alles van je af. Dat is begrijpelijk. Het is ook menselijk. Maar dit is precies waar de fout vaak begint.

Want nabijheid is niet automatisch duidelijkheid. Nabijheid kan ook betekenen dat je te dichtbij bent om te zien wat er echt gebeurt. Net zoals je een schilderij niet kunt herkennen als je neus tegen het doek geplakt zit. Je ziet dan alleen individuele penseelstreken - en denkt dat ze het hele schilderij zijn.

Een freeze-out, goed begrepen, is niets meer dan een stap terug. Niet om weg te rennen, maar om weer te kunnen zien.

Meer lezen

Kunstmatige intelligentie zonder hype: waarom minder AI-tools vaak beter werk betekenen

door
Kunstmatige intelligentie zonder de hype

Wie zich tegenwoordig bezighoudt met kunstmatige intelligentie, krijgt bijna onvermijdelijk te maken met een vreemd gevoel: constante rusteloosheid. Je bent nog maar net gewend aan de ene tool of de volgende tien duiken alweer op. Op YouTube volgt de ene video op de andere: „Deze AI-tool verandert alles“, „Je moet dit nu absoluut gebruiken“, „Zij die missen blijven achter“. En elke keer weerklinkt dezelfde boodschap: Je bent te laat. De anderen zijn verder. Je moet ze inhalen.

Dit treft niet alleen IT'ers. Ook zelfstandigen, creatieve professionals, ondernemers en gewone werknemers voelen de druk. Velen weten niet eens precies wat deze tools eigenlijk doen - maar ze hebben het gevoel dat ze iets zouden kunnen missen. En dat is precies wat stress veroorzaakt.

Meer lezen

Op regels gebaseerde wereldorde en internationaal recht: tussen claim, realiteit en schending van het recht

door
Internationaal recht en op regels gebaseerde wereldorde

Het valt me al jaren op hoe vaak politici en de media het hebben over een „op regels gebaseerde wereldorde“ wordt besproken. Het huidige geschil tussen de VS en Venezuela heeft deze kwestie weer onder de aandacht gebracht. Vroeger kwam deze term nauwelijks voor, maar tegenwoordig lijkt het bijna een standaardreflex: als er ergens iets gebeurt, wordt al snel gezegd dat we „de regels moeten verdedigen“. Tegelijkertijd heb ik de indruk gekregen dat dezelfde mensen die vooral naar deze regels verwijzen, zich er zelf vaak niet meer consequent aan gebonden voelen als ze twijfelen. Het was precies deze tegenstrijdigheid die me verbaasde.

Hoe vaker je zulke termen hoort, hoe vager ze lijken. „Op regels gebaseerd“ klinkt duidelijk, maar blijft vaak vaag. En „internationaal recht“ wordt vaak gebruikt als een moreel keurmerk, hoewel het eigenlijk een juridisch kader is - met voorwaarden, beperkingen en achterpoortjes. Daarom heb ik besloten dit onderwerp eens nader te bekijken. Niet als jurist, maar als iemand die wil begrijpen wat deze orde ooit in de kern was - en waar haar werkelijke kracht in lag.

Meer lezen

Propaganda: geschiedenis, methoden, moderne vormen en hoe ze te herkennen

door
Wat is propaganda?

Voor velen - en ik heb dat zelf ook lang zo ervaren - was propaganda iets waar je over leerde tijdens geschiedenislessen. Een onderwerp dat stevig gelokaliseerd leek te zijn: in het Derde Rijk, misschien zelfs in de DDR, dat wil zeggen in duidelijk gedefinieerde, autoritaire systemen. Ons werd geleerd dat propaganda daar bestond omdat deze systemen het nodig hadden - en dat het niet echt een rol speelde in een open, democratische samenleving als de Bondsrepubliek Duitsland.

Deze visie was comfortabel. En het was lange tijd aannemelijk. Want propaganda werd bijna altijd getoond als iets voor de hand liggends: als een slogan, als een poster, als krijgsbeeld. Iets dat je herkent zodra je het ziet - en waarvan je innerlijk afstand kunt nemen. Vandaag lijkt deze zekerheid fragiel. Niet omdat mensen plotseling zijn veranderd, maar omdat de vorm van invloed is veranderd. En juist daarom is het de moeite waard om rustig en zonder opwinding te verhelderen wat propaganda eigenlijk is - en wat het niet is.

Meer lezen

AI voor beginners: Hoe je zonder voorkennis aan de slag kunt met kunstmatige intelligentie

door
AI voor beginners

Kunstmatige intelligentie lijkt voor veel mensen een plotseling fenomeen. Nog maar een paar jaar geleden speelde het nauwelijks een rol in het dagelijks leven, maar tegenwoordig is het constant aanwezig - in het nieuws, in discussies, in gesprekken op het werk. Deze indruk is echter misleidend. AI is niet van de ene op de andere dag ontstaan. Het wordt al tientallen jaren onderzocht, ontwikkeld en gebruikt op gespecialiseerde gebieden. Wat nieuw is, is niet het idee, maar de aanpak.

Kunstmatige intelligentie is al tientallen jaren een onderzoeksidee. Lange tijd was het een onderwerp voor universiteiten, grote bedrijven en gespecialiseerde toepassingen. Het grote verschil vandaag de dag is dat veel AI-systemen zo ver zijn ontwikkeld dat ze door gewone mensen in het dagelijks leven kunnen worden gebruikt - via een eenvoudig invoervenster, op een computer of smartphone.

Meer lezen

AI gebruiken als sparringpartner: Hoe denken in dialoog productiever wordt

door
AI als spaarpartner

Ik gebruik kunstmatige intelligentie nu bijna precies twee jaar. In het begin was het sober en technisch: tekst invoeren, aanwijzingen intypen, antwoorden lezen, corrigeren, opnieuw beginnen. Zoals veel mensen het deden - zorgvuldig, op een gecontroleerde manier, met een zekere afstand. Het werkte, zonder twijfel. Maar het had nog steeds iets mechanisch. Je stelde vragen, kreeg antwoorden, vinkte vakjes aan.

Ik realiseerde me al vrij snel dat ik iets miste: flow. Denken is geen vorm. Goede gedachten ontstaan niet in een korset van netjes geformuleerde input, maar door conversatie, vallen en opstaan, hardop denken. Dus begon ik de AI-app op mijn mobiele telefoon vaker te gebruiken - en op een gegeven moment begon ik gewoon te spreken in plaats van te typen. Dat was het echte keerpunt.

Meer lezen

Ulrike Guérot: Een Europeaan tussen idee, universiteit en openbaar discours

door
Ulrike Guérot en Europa

Er zijn mensen wiens gedachten je graag volgt, niet omdat je het overal mee eens bent, maar omdat ze proberen door te dringen in de dingen. Voor mij is Ulrike Guérot zo'n stem. Ik kijk nu al een paar jaar naar haar lezingen - niet regelmatig, niet ritueel, maar als ik een onderwerp tegenkom waarvan ik vind dat het de moeite waard is om er dieper naar te luisteren. Wat me opvalt is dat haar argumenten rustig, gestructureerd en grotendeels niet-ideologisch zijn.

Dit maakt haar lezingen niet spectaculair in de zin van media, maar ze zijn wel duurzaam. Je kunt lang naar haar luisteren zonder het gevoel te krijgen dat ze een kant-en-klaar wereldbeeld probeert te verkopen. Vooral in een tijd waarin politieke debatten vaak moreel geladen of emotioneel afgekapt zijn, lijkt deze manier van spreken bijna ouderwets. In de beste zin van het woord.

Meer lezen

↑