Dieter Hallervorden - Meer dan Didi: Portret van een ongemakkelijke vrije geest

Dieter Hallervorden en de Wühlmäuse in Berlijn

Er zijn figuren die je de rest van je leven bijblijven. Sommigen als een slecht zittend pak, anderen als een oude vriend die ongevraagd blijft langskomen. Voor Dieter Hallervorden heet deze vriend „Didi“. En hij belt niet, hij bonkt. Op een denkbeeldige gong. Palim, Palim! - en bijna iedereen weet wie hij is.

Maar hier begint het misverstand. Want wie Dieter Hallervorden reduceert tot dit ene moment, tot de slapstickact, het stompende gezicht en de overdreven naïviteit, mist de ware persoon erachter. De grappenmaker was altijd maar de oppervlakte. Daaronder zat een brein dat alerter was dan velen hem toeschrijven - en een personage dat er nooit van hield om verteld te worden waar hij heen moest. Dit portret is daarom geen nostalgische terugblik op het televisievermaak van de afgelopen decennia. Het is een poging om een artiest serieus te nemen die tientallen jaren lang bewust niet serieus genomen wilde worden - en juist daarom zo effectief was.

Meer lezen

Groenland, Trump en de kwestie van erbij horen: geschiedenis, recht en realiteit

Groenland in het vizier: VS en Trump

Er zijn onderwerpen waar je je niet actief mee bezighoudt, maar die zich op een gegeven moment aan je opdringen. Voor veel mensen - waaronder ikzelf - behoort Groenland al heel lang tot deze categorie. Een groot, afgelegen eiland in het hoge noorden, een kleine bevolking, veel ijs, veel natuur. Geen klassiek alledaags onderwerp, geen politiek hot item. Dat is de afgelopen maanden merkbaar veranderd.

Het toenemende aantal berichten, commentaren en krantenkoppen over Groenland - en vooral de herhaalde uitspraken van Donald Trump - hebben het eiland plotseling in het middelpunt van een internationaal debat geplaatst. Wanneer een voormalige en mogelijk toekomstige president van de VS in het openbaar zegt dat hij een gebied wil „kopen“, „overnemen“ of er controle over wil krijgen, trekt dat onvermijdelijk de aandacht. Niet omdat zulke uitspraken meteen serieus genomen moeten worden, maar omdat ze vragen oproepen die niet genegeerd mogen worden.

Meer lezen

Propaganda: geschiedenis, methoden, moderne vormen en hoe ze te herkennen

Wat is propaganda?

Voor velen - en ik heb dat zelf ook lang zo ervaren - was propaganda iets waar je over leerde tijdens geschiedenislessen. Een onderwerp dat stevig gelokaliseerd leek te zijn: in het Derde Rijk, misschien zelfs in de DDR, dat wil zeggen in duidelijk gedefinieerde, autoritaire systemen. Ons werd geleerd dat propaganda daar bestond omdat deze systemen het nodig hadden - en dat het niet echt een rol speelde in een open, democratische samenleving als de Bondsrepubliek Duitsland.

Deze visie was comfortabel. En het was lange tijd aannemelijk. Want propaganda werd bijna altijd getoond als iets voor de hand liggends: als een slogan, als een poster, als krijgsbeeld. Iets dat je herkent zodra je het ziet - en waarvan je innerlijk afstand kunt nemen. Vandaag lijkt deze zekerheid fragiel. Niet omdat mensen plotseling zijn veranderd, maar omdat de vorm van invloed is veranderd. En juist daarom is het de moeite waard om rustig en zonder opwinding te verhelderen wat propaganda eigenlijk is - en wat het niet is.

Meer lezen

Vicco von Bülow alias Loriot - orde, vorm en het stille verzet van humor

Er zijn kunstenaars die hun mening op papier zetten als een postzegel: zichtbaar, onmiskenbaar, soms zelfs een beetje goedkoop. En dan is er Vicco von Bülow - Loriot - die het tegenovergestelde belichaamt: Houding zonder opscheppen. Hij kon heel duidelijk zijn als hij dat wilde. Maar hij deed het niet met een wijzend vingertje, maar met een precisie die eerst tot lachen leidt en dan - bijna onmerkbaar - de ernst levert. Dit is vooral duidelijk in latere interviews: hij spreekt niet in slogans, maar in nuances. Tussen de regels door staat vaak meer klare taal dan in menig luide toespraak te vinden is.

En misschien is dit waar het echte portret begint: niet met de beroemde schetsen, niet met de citaten die iedereen kent, maar met de vraag hoe iemand zo wordt dat hij of zij met zowel vriendelijkheid als meedogenloze precisie naar de wereld kan kijken.

Meer lezen

De Krim-Tataren - geschiedenis, oorsprong en heden van een vergeten volk

Krim-Tartaarse steppe

De Krim is al jaren keer op keer in het nieuws. In deze context wordt de naam van de Krim-Tataren vaak genoemd - meestal kort, vaak zonder uitleg. Maar als je wilt begrijpen wie de Krim-Tataren zijn, moet je veel verder teruggaan dan de huidige politieke conflicten.

Het gaat niet om een enkele gebeurtenis of een duidelijk „geboorte-uur“, maar om een lang historisch proces. Dit hoofdstuk probeert dit in detail uit te leggen: waar dit volk vandaan komt, hoe het is gevormd en waarom zijn identiteit niet kan worden vastgepind op nationale grenzen.

Meer lezen

Ulrike Guérot: Een Europeaan tussen idee, universiteit en openbaar discours

Ulrike Guérot en Europa

Er zijn mensen wiens gedachten je graag volgt, niet omdat je het overal mee eens bent, maar omdat ze proberen door te dringen in de dingen. Voor mij is Ulrike Guérot zo'n stem. Ik kijk nu al een paar jaar naar haar lezingen - niet regelmatig, niet ritueel, maar als ik een onderwerp tegenkom waarvan ik vind dat het de moeite waard is om er dieper naar te luisteren. Wat me opvalt is dat haar argumenten rustig, gestructureerd en grotendeels niet-ideologisch zijn.

Dit maakt haar lezingen niet spectaculair in de zin van media, maar ze zijn wel duurzaam. Je kunt lang naar haar luisteren zonder het gevoel te krijgen dat ze een kant-en-klaar wereldbeeld probeert te verkopen. Vooral in een tijd waarin politieke debatten vaak moreel geladen of emotioneel afgekapt zijn, lijkt deze manier van spreken bijna ouderwets. In de beste zin van het woord.

Meer lezen

Bereik is geen eigendom - Waarom zichtbaarheid vandaag de dag niet meer genoeg is

Bereik vs. eigendom

Ruim tien jaar geleden zag ik toevallig een lezing over de overgang van de informatiemaatschappij naar de kennismaatschappij. Veel klonk toen nog theoretisch, bijna academisch. Het ging over concepten als gegevenssoevereiniteit, eigendom van informatie en de vraag wie in de toekomst zal bepalen wat toegankelijk is - en wat niet. Vandaag, met een beetje afstand, lijkt deze lezing verrassend precies. Veel van wat toen als een ontwikkeling werd beschreven, is nu immers werkelijkheid geworden. Steeds meer gegevens zijn naar de cloud gemigreerd. Steeds meer informatie wordt niet langer opgeslagen op interne systemen, maar op externe infrastructuren. En steeds vaker bepaalt niet langer de gebruiker, maar een provider, een platform of een set regels wat er mogelijk is.

Om deze ontwikkeling te begrijpen, is het de moeite waard om een stap terug te doen. De informatiemaatschappij waarin velen van ons zijn opgegroeid was geen normale toestand. Het was een historische uitzondering.

Meer lezen

Speltheorie verklaart 25 jaar geopolitiek: Hoe Europa zijn strategische rol verloor

Speltheorie verklaart 25 jaar geopolitiek

Voor velen klinkt speltheorie als droge wiskunde, als formules, als iets dat alleen een rol speelt bij colleges of zakelijke spelletjes. In werkelijkheid is het echter een oud denkinstrument dat al bestond lang voordat het academisch geformaliseerd werd. Diplomaten gebruikten het, commandanten gebruikten het, captains of industry gebruikten het - lang voordat het ook maar zo genoemd werd. Uiteindelijk is het niets meer dan een nuchtere vraag:

„Wanneer verschillende spelers beslissingen moeten nemen in een onzekere situatie - welke opties hebben ze dan en wat zijn de gevolgen?“

Dit soort denken is vandaag de dag verrassend zeldzaam geworden. In plaats van alternatieven te analyseren, wordt veel beperkt tot morele verhalen of spontane interpretaties. Maar juist als het om geopolitieke kwesties gaat, zou een heldere analyse van de mogelijkheden de basis zijn van elk volwassen beleid. Het is precies dit oude ambacht dat ik in dit artikel weer wil oppakken.

Meer lezen